hoed
Website van Ben te Raa
Wat mij zoal interesseert
Foto's en verhalen van ver en dichtbij





modderschouw

Langs de Oostvaardersdijk. Rechtsonderin de foto ligt de vindlocatie van het wrak.



Amsterdamse modderschouw


In 1983 is een zeventiende modderschouw gevonden op een landbouwkavel langs de Oostvaardersdijk/Pampushout.


Gebouwd: 17e eeuw
Vergaan: 2e helft 17e eeuw
Ontdekt: 1983
Onderzoek: 1984
Afmetingen: 12 bij 3 meter
Opgegraven

Het hout bleek bij onderzoek van slechte kwaliteit. Het is opgegraven en afgevoerd. De modderschouw is vergaan in de tweede helft van de zeventiende eeuw.

Een modderschouw is een werkschip om slib en modder, uitgebaggerd uit de Amsterdamse haven, te vervoeren. Er zijn er meerdere gevonden in Flevoland.

Modderschouwen werden op grote schaal gebruikt want de Amsterdamse haven lijdt ernstig onder de dagelijkse aanvoer van slib door de Zuiderzee. De havens zijn afgesloten van het IJ en de Zuiderzee door lange dubbele palenrijen met afsluitbare openingen.
Eenmaal binnen de palen verliest het zeewater zijn snelheid waardoor het meegevoerde slib begint te bezinken.
Het probleem is zo groot dat havenactiviteiten er door worden bemoeilijks of zelfs onmogelijk worden.

Het probleem wordt vanaf de zestiende eeuw grootscheeps aangepakt. Uit een archiefstuk uit 1664 blijkt dat het stadsbestuur in één keer honderd modderschouwen bestelt.

Voor het uitdiepen maakt men gebruik van zogenaamde moddermolens. Amsterdam beschikte in 1666 over vijf en in 1831 over zeven moddermolens. De bemanning bestaat uit enkele personen, in ieder geval een baas, meestal een timmerman, en een paardenknecht.
Deze moddermolens worden gebruikt tot aan de invoering van de stoombaggermolen.

Moddermolens zijn grote houten bakken met daarop een installaties die bestsaat uit een ijzeren ketting met daarop houten dwarsplanken. Het ene uiteinde van de transportband laat men afzakken naar de bodem, het andere uiteinde komt uit boven de modderschouw. In een latere fase is men paardenkracht gaan gebruiken om de transportband te laten draaien.

Modderschouwen zijn er in twee formaten. 'Dubbele', die bediend worden door twee modderlieden en 'enkele', waarop één persoon voor het laden, lossen en voortbomen zorgt. 'Bomen' betekent dat een of twee werkmannen het uiteinde van een stevige lange stok (de boom) in de bodem plant en dan loopt hij duwend naar de achterkant van het schip waardoor het schip naar voren beweegt. Aan weerszijden van de binnenkant van de romp konden daarvoor speciale loopplanken worden gelegd.

De modder werd in eerste instantie gebruikt om binnen de stad percelen op te hogen. Later wordt het geloosd in het 'Zieke Water' aan de rand van Amsterdam.
De afzet is echter een probleem omdat er weinig aan verdiend kan worden. Wie de transportkosten voor zijn rekening neemt kan de modder gratis krijgen. Zo worden de schouwen versleept naar plaatsen buiten Amsterdam om er kaden, dijken en percelen grond mee op te hogen.
Een ander probleem is dat er vaak te weinig modderschouwen beschikbaar zijn. De personele bezetting en daarmee de beschikbaarheid van de modderschouwen lijkt niet zo goed geregeld.

Er wilde nog wel eens een modderschouw van zijn ligplaats losslaan en afdrijven. Het is de enige verklaring dat deze werkschuiten zo ver van de haven van Amsterdam zijn teruggevonden.

De informatie over de werking van de modermolens en modderschouwen is gebaseerd op 'Modderwerk', RIJP Rapport, H.R. Reinders, 1978.

Een reconstructietekening van de modderschouw is te vinden op modderschouw




© Ben te Raa